امپراتور و جلیلی

ایبسن، در این آثار، از هر چیزی به آرمان­های بشری پرداخته است؛ آرمان­هایی که خدا می­آفرینند، به او صفات و خصال می­بخشد، پسندها و ناپسندهایش را تعیین و درجه بندی می­کنند و بر مستند حاکمیت­اش می­نشانند تا مسیر زندگی و سرنوشت آدمی را رقم بزنند. اما واقعیت، یا دقیق­تر بگوییم، طبیعت آدمی، نیز بیکار نمی­نشیند. به مجردی که آرمان آدمی شکل گرفت، طبیعت او دست به کار می­شود و درون آن را چون موریانه می­خورد تا از آن فقط پوسته­ی بی­محتوایی برجا بماند