جاده سن جووانی

کالوینو این پنج داستان را در بین سال‌های ۱۹۶۲ تا ۱۹۷۷ نوشت، ولی هنگامی که می‌خواست تمام آنها را که به نام «تمرینات حافظه» می‌خواند در یک مجموعه منتشر کند، مرگ مهلتش نداد. به خاطر درون‌نگری ژرف این داستان‌ها، غنای روانشناسی و روانکاوی آنها بسیار قابل ملاحظه است. وقتی برای اولین بار داستان‌های او را می‌خوانیم، از عوض شدن فضا در داستان پنجم، به‌صورت کاملاً ناگهانی، قدری شگفت زده می‌شویم. چون در حالی که به ترتیب داستان‌ها، اول تا چهارم، داستان‌هایی واقعی و خاطراتی از زندگی خود او هستند که به ترتیب دوران کودکی، نوجوانی، جوانی و میان‌سالی او را در بر می‌گیرند، و حاوی نکات قابل توجهی از زندگی خانوادگی و شرح روانشناسانه والدینش هستند، در داستان پنجم یک‌دفعه با نویسنده‌ای روبه‌رو می‌شویم که سن خاصی ندارد، و یک سوژهٔ پرسشگر _ و در دنیای امروز _ تقریباً فراموش شده است، که می‌خواهد ببیند جهان چه شکلی دارد، و «منِ» او کجا قرار گرفته است.

تنها می‌توانیم حدس بزنیم که این من، که با گونه‌ای مکاشفه می‌فهمد که درون «تاریکی» و «خارج از خودش» قرار گرفته، نمی‌تواند میان‌سالی را هم پشت سر نگذاشته باشد! و به این ترتیب متوجه می‌شویم که کالوینو با ترتیبِ درستی، داستان‌ها را قرار داده است.

در داستان اول کالوینو از راه‌پیمایی‌های دشوار و آزاردهنده با پدرش سخن می‌گوید، و خود و رابطه‌اش با پدر و مادرش را با دیدی روانکاوانه بررسی می‌کند، تا بالاخره، حس می‌کند خودِ گمشده‌اش را پیدا کرده است:

در داستان دوم از اشتغال ذهنی و وسواس مادام‌العمرش در مورد سینما می‌گوید، و در بندهای آخر این داستان، با شرح تیزبینانه‌ای که از سینمای فلینی می‌دهد، پیوندی بین سینما و روانکاوی برقرار می‌کند:

در داستان سوم از جنگ پارتیزانی‌اش علیه فاشیست‌ها برایمان تعریف می‌کند. او از ابتدای داستان مشغول کاویدن خاطرات صبحی است که یکی از دوستانش در مصاف با فاشیست‌ها کشته شده است.

موضوع داستان چهارم که طولانی‌ترین داستان این مجموعهٔ طنز است در مورد احساسات او در هنگام خالی کردن سطل زباله است! گویی با انتخاب شیئی پیش افتاده چون سطل، که در عین حال محل دور انداختن پس مانده‌های کالاهای مصرفی است می‌خواهد این جملهٔ کارل مارکس را ثابت کند که: «یک کالا… چیزی کاملاً بغرنج، آکنده از ظرافت‌های متافیزیکی و جزئیاتی الهیاتی است.» به این شکل است که در طی این داستان، که خود کالوینو به آن نام «مقاله» داده، گاهی عقاید چپ او به طرز واضحی بیرون می‌زنند: «لذت داشتن چیزهای از بین‌رفتنی (کالاهای مصرفی)، امتیازی برای خدای سرمایه است که روح آن چیزها را به پول می‌فروشد و در بهترین حالت ما را بقایای فانی آنچه استفاده و مصرف کرده‌ایم می‌سازد.»

نشریهٔ آبزرور در مورد این داستان‌ها می‌نویسد: «این داستان‌ها مالامال از نثر زیبا و هنرمندانهٔ کالوینو هستند، سرشار از طنز زیرپوستی و پرسشگری مداوم او از نویسندگی و خاطرات خودش».

حالا این شما و این هم گوشه‌هایی از تنوع رنگین‌کمانیِ زندگی درخشان مردی که با آثارش به زندگی ما نیز رنگ‌های طلایی و روشن و گرم بخشیده است، طوری که می‌توانیم ارواح تاریک و دربند و شوربخت جهان آشفتهٔ امروز را که با «من» خود آن را تاریک کرده‌اند، فراموش کنیم.