کتاب اگر حافظه یاری کند

کتاب اگر حافظه یاری کند

چهار جستار از زبان و خاطره در سال های تبعید

ایوسیف الکساندروویچ برودسکی، مشهور به جوزف برودسکی از جمله چهره‌های ادبی روسیه بود که در زمان حکومت شوروی مجبور به ترک وطن شد. یا به تعبیر درست‌تر از کشورش اخراج شد.

این اتفاق برای برودسکی ضربۀ سختی بود و مجبورش کرد در حدود سی سالگی زندگی جدیدی را آغاز کند؛ در کشوری غریبه و با زبانی بیگانه. همین موضوع دست‌مایۀ اکثر شعرها و جستارهای این ادیب بود.

او در روایت‌های کتاب اگر حافظه یاری کند به سه مسئلۀ اساسی زندگی‌اش یعنی هویت، خاطره و زبان اشاره دارد و سعی می‌کند آن را از دریچۀ فردی دو پاره ببیند؛ آدمی که نیمی روسی است و نیمی آمریکایی شده، زبانش بین روسی و انگلیسی در نوسان است، و از همه مهم‌تر این‌که بخشی از خاطرات جوانی‌اش را با خود دارد ولی باید خاطرات جدیدی هم برای خودش بسازد.

جوزف برودسکی خود را شاعری روس و جستارنویسی انگلیسی می‌نامد. به زبان روسی می‌سرود و سپس اشعارش را به انگلیسی ترجمه می‌کرد. از مضمون‌های رایج آثارش که مثل موتیف تکرار شده می‌توان به تبعید،‌ فقدان، خاطره، وطن، و معنای مرگ و زندگی اشاره کرد.

جستارهای برودسکی در کتاب اگر حافظه یاری کند دریچه‌ای به دنیای اسرارآمیز ذهن شاعرانه‌ و خلاقش می‌گشایند. در چند دهۀ گذشته، طبق پیش‌بینی گئورگ لوکاچ، جستار فرهنگی-فلسفی کم‌کم به فرم ادبی معرف دوره‌های انتقالی تبدیل شد؛ دوره‌هایی که در آن‌ها تردید به گسترۀ بدیهیات و قطعیات پیشین راه پیدا کرد.

اهمیت محتوایی جستار برودسکی و سبک کم‌نظیر نثرش مجموعه‌جستارهای او را درخور تأمل و تأثیرگذار کرده‌اند. ناداستان‌های او هم ما را با فضای یکی از دوران‌های انتقالی از نگاه متفکری که همراه خاطرات سنگینش از یک دنیای فرهنگی به دیگری کوچ کرد، آشنا می‌کنند و هم با هویت جست‌وجوگری که آن‌ها را روی کاغذ آورده است.