کتاب تجدد و تجددستیزی در ایران

کتاب تجدد و تجددستیزی در ایران

مساله ی تجدد بی گمان مهمترین محور مباحث فرهنگی، سیاسی، ادبی و اقتصادی روزگار ماست. گرچه بازار این بحث در چند سال اخیر نزد ایرانیان داخل و خارج کشور رونقی بی سابقه یافته است، تجربه ی تجدد در ایران سابقه ای بس دیرینه دارد.

از زمانی که بیهقی می خواست “داد این تاریخ” بدهد تا روزگاری که گلشیری سوگی بر سرزمین سترون می نوشت، از روزی که عطار شرح حال اولیاء تصوف را باز می گفت تا دورانی که دکتر صدیقی شرحی بر آرای ارسطو می نگاشت و سعیدی سیرجانی از ضحاک ماردوش سخن می گفت، انگار همواره محور و مفصل مهمترین مباحث فرهنگی جامعه ی ما گاه به تصریح و گاه به تاکید، زمانی به تلویح و زمانی به تقریب، همین مساله ی تجدد بود.

مقالات این مجموعه هر یک گوشه ای از این مساله را بر می رسند. می خواستم جنبه هایی از علل ترویج، تعطیل یا تاخیر تجدد در ایران را بشناسم.

ناگفته پیداست که بررسی هایم از این مساله به هیچ روی جامع نیستند و جز گرته ای از برخی مصادیق تجدد و تجددستیزی در ایران نبایدشان دانست.

گرچه متون مورد بحث من در این مجموعه از انواع ادبی متفاوت اند و به دوره های تاریخی مختلف تعلق دارند، و گرچه راه های رسیدن به تجدد در جوامع مختلف گوناگون است اما به گمانم جوهر تجدد را می توان به رغم این تفاوت ها در چند اصل اساسی خلاصه کرد.

به همین خاطر، در همه ی مقالات مرادم از تجدد مفهومی بیش و کم یکسان بود. به گمانم تجدد را می توان سلسله ی به هم پیوسته ای از تحولات اقتصادی، فرهنگی، مذهبی، زیبایی شناختی، معماری، اخلاقی، شناخت شناسی و سیاسی دانست. مایه ی مشترک همه ی این تحولات فردگرایی است.