کتاب جامعه و دانش

کتاب جامعه و دانش

کتاب جامعه و دانش به بررسی رابطه‌ی بین جوامع انسانی و توسعه‌ی دانش می‌پردازد و اثری مهم در مسیر فکری ویر گوردون چایلد در مقام باستان‌شناس و مورخ محسوب می‌شود.

در این کتاب، او این ایده را که دانش صرفاً محصول فعالیت فکری و یک پدیده‌ی انتزاعی است به چالش می‌کشد، مخالفت خود را با این رویکردهای ایدئالیستی و غیرتاریخی ابراز می‌کند و نشان می‌دهد که دانش را شرایط مادی زندگی، نیازهای خاص اجتماع و روابط اجتماعی تولید شکل می‌دهند.

این دیدگاه زمینه‌ای فراهم می‌کند تا چایلد تاریخ دانش را به تاریخ گسترده‌تر جامعه‌ی انسانی پیوند دهد و نشان دهد که چگونه تغییرات در فناوری و اقتصاد و سازمان اجتماعی به توسعه‌ی اشکال جدیدی از دانش راه برده‌اند و دانش به‌نوبه‌ی خود چگونه به جوامع شکل داده است.

چایلد کاوش خود را با بررسی انتقادی مفهوم دانش آغاز می‌کند. به باور او دانش ماهیتاً اجتماعی است و به‌واسطه‌ی نیازها و ارزش‌ها و شیوه‌های تولید در جامعه شکل می‌گیرد.

پس دانش از اساس زمینه‌مند است و از تجربه‌ی جمعی انسان‌ها در تعامل با یکدیگر و محیط حاصل می‌شود. در بررسی ریشه‌های دانش و در مقام یک باستان‌شناس، چایلد به جوامع اولیه‌ی انسانی رجوع می‌کند. به باور او توسعه‌ی ابزارها و تکنیک‌ها برای دستکاری جهان طبیعی عامل کلیدی در پیدایش دانش انسانی بوده است.

کشف آتش و اختراع چرخ و توسعه‌ی شیوه‌های کشاورزی، همگی، پیشرفت‌های فناورانه‌ای بودند که نیاز به دانش درباره‌ی محیط طبیعی، ویژگی‌های مواد و فرایندهای تولید داشتند. این شکل‌ها دانشی انتزاعی نبودند، بلکه هم‌بسته‌ی نیازهای عملی جوامع انسانی مانند تأمین غذا و سرپناه و محافظت در برابر تهدیدها بودند.

از همین نقطه، نویسنده بر اهمیت کار و سازمان‌دهی اجتماعی در توسعه‌ی دانش تأکید می‌کند و دانش را نه صرفاً محصول نبوغ فردی، بلکه نتیجه‌ی تلاش جمعی انسان‌ها می‌داند.