کتاب خروج، اعتراض، دولت

کتاب خروج، اعتراض، دولت

برویم یا بمانیم؟ سوالی که شهروندان مختلف در ادوار متفاوت زندگی در یک کشور با آن مواجه می شوند؟ بعضی شهروندان ناراضی از دولت و سیاست های آن، مهاجرت به خارج یا همان خروج را در دستور کار خود قرار می دهند؛ برخی اعتراض به دولت را در پیش می گیرند و گروهی وفاداری به دولت را ترجیح می دهند.

رفتار دولت ممکن است هر یک از سه بدیل فوق را بسته به موضع و وضعیت شهروندان پیش روی آنان بگذارد. تجارب تاریخی گسترده ای در این زمینه وجود دارد؛ آلمان شرقی با سیاست های خود و برخلاف خواسته اش و به رغم ساخت دیوار برلین، خروج را به برنامه ی اصلی شهروندانش بدل کرد اما ایرلند با تغییر موازنه ی سیاستی خود و فراهم ساختن زمینه ی اعتراض، وفاداری را ترویج کرد و موفق هم شد.

آلبرت هیرشمن که خود مجبور به خروج از آلمان زمان هیتلر شده، باور دارد که رابطه ی خروج و اعتراض شهروندان و دولت همیشه یک سویه نیست و استراتژی اتخاذ شده از جانب شهروندان نیز متقابلا سیاست دولت را به صورت سلبی و ایجابی تحت تاثیر قرار می دهد.

از سوی دیگر خروج و اعتراض همیشه دو روی سکه نیستند و گاهی دست به دست هم می دهند و موجبات تغییر را فراهم می سازند. درست همانند آلمان شرقی در 1989.