کتاب در مسیر ماتریالیسم تاریخی

کتاب در مسیر ماتریالیسم تاریخی

کتاب حاضر ادامه ی مسیر تحلیلی پیشین پری اندرسون در ملاحظاتی درباره ی مارکسیسم غربی است. اندرسون تقریباً یک دهه پس از اثر پیشینش هم برخی نکات و پیش بینی های اثر قبلی را مجدداً ارزیابی می کند و هم به بررسی تحولاتی می پردازد که نظریه ی مارکسیستی در غرب در این سال ها از سر گذرانده است.

این تحولات پیش از هر چیز محصول ظهور رقبایی تازه نظیر نظریه های ساختارگرا و پساساختارگر است. دوگانه ی ساختار / سوژه (در گفتمان فلسفی) یا ساختار / عاملیت (به طور کلی در علوم اجتماعی) از دیرباز در قامت یکی از سخت جان ترین معضلاتِ تفکر جلوه کرده است.

از همین رو، نحوه ی مواجهه با این دوگانه (از توصیف و تبیین گرفته تا تلاش برای فرارفتن از آن) را می توان یکی از مهمترین نقاط عطفی دانست که نظرگاه های گوناگون را از یکدیگر تفکیک می کند.

مادامی که زندگی انسانی و نظم اجتماعی همچون سازه ای بیرونی و جدا از سوژه های انسانی جلوه کند، مادامی که سویه هایی از زندگی انسانی ذیل «اجبارها» و «الزامات» بر آدمیان جلوه کند و آدمی ملزم به تن دادن به قوانینی ورای قوانین خودخواسته و آگاهانه و تغییر پذیر باشد، از «ساختار» هم خلاصی نیست.

از سوی دیگر، مادامی که ویران شهرهای علمی تخیلی و روباتیک تحقق نیافته اند و دگر آیینی همه ی مجراهای خودآیینی را اشغال نکرده است مادامی که میتوان از «انسان» سخن گفت ،یا دقیق تر مادامی که کماکان میتوان سخن گفت، لاجرم چه بخواهیم چه نه و چه بدانیم چه نه از «سوژه» و «عاملیت» سخن می گوییم.