کتاب دفترهای زندان (دفتر چهارم)

کتاب دفترهای زندان (دفتر چهارم)

دفتر چهارم از دفترهای زندان آنتونیو گرامشی در خلال سال های 1932 – 1930 نوشته شده است. وجه ممیز کار گرامشی گره خوردگی دیالکتیکی اندیشه و عمل است.

آن چه گرامشی را به تفکر برانگیخته وضعیت دشواری است که پس از پیروزی انقلاب اکتبر روسیه و شکست قطعی انقلاب 1921 – 1918 پدید آمده است.

از همان هنگام بر بسیاری انقلابیون جنبش سوسیالیستی روشن شده بود که گرانیگاه انقلاب از غرب و اروپای پیشرفته به شرق وا پس مانده انتقال یافته است.

امید به انقلاب رهایی خواه رفته رفته از افق غرب ناپدید می شد و بدین گونه نیروهای چپ و سوسیالیست و ترقی خواه می بایست در رویکرد خود به انقلاب و ایجاد تحول و دگرگونی بنیادی روش های تازه ای در پیش می گرفتند.

از این جاست مفهوم های مشتق از دو مفهوم جامعه ی مدنی و دولت: جنگ مانوری و متحرک (در شرق) و جنگ موضعی و سنگری و ساکن (در غرب) سلطه (قدرت بیرونی در شرق) و هژمونی (قدرت درونی شده در غرب).

به علاوه در این دفتر با جلوه های دیگری از تفکر بدیع و نومایه ی گرامشی آشنا می شویم نظیر جستار مشهور و ابداعی اش در باب روشنفکران (روشنفکر سنتی و روشنفکر ارگانیک)، اندیشه های راه گشای گرامشی در زمینه ی آموزش (که خود فصلی نوین در حیطه ی آموزش و پرورش و چگونگی یادگیری دانش و معارف بشری است)، فلسفه، ماتریالیسم، و ایده آلیسم، ماکیاولیانیسم و مارکسیسم، ماکیاولی و مارکس، مبحث حساس و بحث انگیز و درازدامن زیربنا و روبنا، مسائل بنیادی مارکسیسم، کروچه و مارکس، ایده آلیسم و پوزیتیویسم، آمریکاگرایی و فوردیسم و… و سرانجام برای علاقه مندان به پژوهش های گسترده ی ادبی و زبان شناسی گرامشی، تفسیر و شرح او بر بند 10 دوزخ که نخستین چکامه از سه چکامه ی کمدی الهی دانته آلیگیری به شمار می رود.