کتاب سرمایه (نقد اقتصاد سیاسی – جلد 2)

کتاب سرمایه (نقد اقتصاد سیاسی – جلد 2)

مجلد دوم سرمایه به فرایند گردش و شکل‌های گوناگون سرمایه در تمامیت آن، به تحلیل دگردیسی‌های سرمایه، زمان برگشت و فرآیند بازتولید اجتماعی می‌پردازد.

این مجلد اهمیت تعیین‌کننده‌ای در درک نقد مارکسیِ سرمایه و نیز پذیرش تغییرات و نوآوری‌های سرمایه‌داری فراگیر و جهانی در سده‌ی بیست‌ویکم دارد.

تمرکز مجلد حاضر بر گردش سرمایه‌ است که نباید با گردش کالا، موضوع مجلد یکم، اشتباه گرفته شود. گردش سرمایه دربرگیرنده‌ی سه جزء سرمایهْ یا سه شیوه‌ی وجودی سرمایه است: سرمایه‌ی پولی، سرمایه‌ی مولد و سرمایه‌ی کالایی. این سه شیوه‌ی وجودی شکل‌های متفاوتی هستند که سرمایه در مراحل متفاوت خود به قالب آن‌ها درمی‌آید. هدف اصلی پژوهش در مجلد دوم رابطه‌ی متقابل این شکل‌های متفاوت است.

جستارمایه‌ی کل مجلد دوم بازتولید اجتماعی است. فرایند بازتولیدْ هرآن‌چه را که در بازار و در تولید رخ می‌دهد در بر می‌گیرد. بنابراین نباید تصور کرد که پرداختن به گردش سرمایه بدین‌معناست که دغدغه‌ی مارکس واکاوی بازار بوده است. بلکه او هنگام بررسی گردش سرمایه به نقش غالب مناسبات تولید توجه داشته است.

درواقع مجلد دوم نه به مناسبات بالفعل شرکت‌ها بلکه به واکاوی تجربی چرخه‌ی کسب‌وکار می‌پردازد. مناسبات دادوستد در میان شرکت‌های سرمایه‌داری متکی بر قیمت‌هاست، در حالی‌که مجلد دوم با پذیرش این‌که کالاها به ارزش‌شان فروخته می‌شوند قیمت‌ها را نادیده می‌گیرد.

مارکس همچنین در پی آن نیست که نشان دهد مدل آرمانی بازتولید اجتماعی، در صورت رهایی از «ناعقلانیت» و «هرج‌ومرج» بازار آزاد چگونه خواهد بود.

درعوض می‌کوشد نشان دهد که دورپیمایی سرمایه که به نظر می‌رسد در سرمایه‌داری حیاتی از آن خویش یافته هم به مجموعه‌ی خاصی از مناسبات اجتماعی، ازجمله استثمار کار، وابسته است و هم به ساختن دوباره‌ی همان مناسبات اجتماعی یاری می‌رساند.