کتاب شوایک

کتاب شوایک

کتاب شوایک، سربازخوب از آثار کلاسیک ادبیات جهان است و به لحاظ ژانر، گونه‌ای از ادبیات ساتیریک است. ویژگی اصلی رمان هاشک اسطوره‌آفرینی است.

هاشک یادآور شخصیت‌هایی مانند ملانصرالدین یا سانچوپانزا است. هاشک در کتابش شوایک را «سرباز خوب» نام داده‌است که مفهومی کنایه‌آمیز است.

اثر ساتیریک یاروسلاو هاشک هم از آن رو عمومی است که به طور طبیعی از ادبیات چک، و از شعور عمومی مردم اروپای مرکزی در زمان فروپاشی امپراتوری هابسبورگ ریشه گرفته است.

این هم یکی از دلایلی است که در کتاب هاشک، مثل همه ی آثار بزرگ ساتیریک، طنز نه یک بازی بی هدف و به خاطر طنز است بلکه سلاحی است دفاعی. شوایک – ضد قهرمان – با این سلاح آزموده علیه جنگ، و حتی علیه نظم جهانی بی خردانه و نامردمی به ستیز برمی خیزد.

زیرا همه می دانند که همه ی گونه های طنز گام جسورانه ای است در جهت تسویه حساب، و انتقام رضایت خاطری است برای نویسنده: آن که می خندد هموارده در موقعیتی برتر از آن که بر او می خندند واقع است.

فرودستان، تحقیر شدگان، بردگان و محکومان در تحمل وضعیت ناسازگار خود همیشه از خنده نیرو گرفته اند، و این به آنها امید داده است که خواهند توانست سرنوشت شان را بگردانند.

آن که به مسلخ می برندش چه بسا هزلی گزنده بگوید، اما آن که به رهبری برگزیده شده به قول گفتنی « شوخی سرش نمی شود.» به همین دلیل است که طنز فرودستان وجود دارد، اما مثلا «طنز قهرمانی» یا «طنز شاهی» وجود ندارد. رمان هاشک نمونه ی سترگی است از طنز فرودستان.

شوایک نماد تجسم‌بخشی به ملیت در جمهوری چک است، شوایک روزگار مردمی را حکایت می‌کند که در برابر تمام نامردمی‌ها و بی‌عدالتی‌ها به شیوه‌ی خودشان عصیان کرده‌اند. این رمان در تاریخ ادبیات چک به بیشترین زبان‌های دنیا ترجمه شده است و به فارسی نیز چندین بار ترجمه شده‌است.