کتاب گلشن راز

کتاب گلشن راز 

(سروده ی شیخ محمود شبستری)

همراه با مقدمه، درست خوانی ابیات، تلفظ واژگان دشوار و توضیحات

مثنوی گلشن راز از آثار با ارزش و مشهور عرفانی، محصول ذوق و عشق شیخ محمود شبستری، عارف بزرگ قرن هفتم و هشتم هجری است.

این کتاب با وجود حجم کمش ماخذ مهمی جهت شناخت عرفان و کلام اسلامی به شمار می رود و دانستن مطالب آن به ادراک معانی صوفیانه در شعر فارسی کمک می کند.

در این اثر شاعر تحت تاثیر حکمت ابن عربی و شیوه ی شعر عطار و مولانا بوده و مسایل عرفانی و فلسفی را همراه با تمثیلات و حکایات مناسب مطرح کرده است.

گلشن راز در بحر هزج مسدس مقصور یا محذوف و در پاسخ به سوالات امیر حسینی هروی، یکی از شعرا و نویسندگان شیعی قرن هفتم و هشتم هجری سروده شده است.

در هفدهم شوال 717 هجری، رسولی از خراسان نامه ای منظوم حاوی مشکلات ارباب اشارت را در مجلسی که شبستری در آنجا حضور داشته برخوانده است. مرد کاردیده ای که مرشد شیخ محمود بوده و بعضی او را بهاءالدین تبریزی دانسته اند و محمد لاهیجی در شرح گلشن راز خود، او را شیخ امین الدین نامیده است به شبستری پیشنهاد پاسخ دادن به سوالات را کرده است.

شیخ محمود ابتدا از این کار سر باز زده و علت آن را بیان آن مطالب در سایر رسایل منثور خود ذکر نموده است. آن شخص از شبستری پاسخ منظوم می طلبد و او به طریق اعجاز و فی البداهه نامه را پاسخ می دهد و به رسول می سپارد تا پاسخ را به هروی برساند.

پس از بازگشت آن رسول پیر و مرشد شبستری از او درخواست افزودن بر اشعار را می کند و شیخ محمود در سایه ی توفیق الهی طی چند ساعت، مثنوی گلشن راز را می سراید.

تعداد سوالات هروی را 15، 19 و 36 نوشته اند اما آنچه از متن مفاتیح الاعجاز استنباط می شود 18 سوال است. تعداد ابیات مشتمل بر سوالات گلشن را برخی 16 و بعضی 17 بیت دانسته اند که در شرح لاهیجی 16 بیت است. تعداد کل ابیات گلشن راز نیز در نسخ مختلف متفاوت است و از 958 بیت تا 1006 بیت ذکر شده است.

علت فرستادن سوالات از سوی هروی تمایل امیرحسینی به مطرح شدن اسرار عرفانی از زبان دیگری و نیز مقدمه ای جهت فتح باب آشنایی با عرفای تبریزی بوده است نه آنکه هروی خود پاسخ آنها را نداشته باشد و بخواهد بر آنها واقف گردد چون او بارها مسایل مطروحه را در آثار عرفانی اش مطرح نموده است.