کتاب برادران کارامازوف

کتاب برادران کارامازوف

برادران کارامازوف کتابی پر از شادی است. خوانندگانی که می دانند کتاب «درباره ی » چیست شاید این گفته را شوخی بدانند و آن را برنتابند. رمان به راستی لحظه های شاد دارد، اما این ها فقط لحظه است، باقی همه آزمندی و شهوت و نکبت و رنج بی حاصل و گاه تاریکی دهشتناک است.

اما کتاب به معنای دیگری شاد است: ازحیث جنب و جوش و چیزهای طرفه، خلاقیت در فرم و هنرمندی در سبک نگارش. و از این رو سرانجام از حیث بینش.

این تناقض خاص برادران کارامازوف نیست. آنچه خاص داستایفسکی است شدت بخشیدن به این تضاد است. سبک برادران کارامازوف، برخلاف مضمون آن، اساسا کمیک است. طنز آن در نامتناظرترین لحظات فوران می کند. این رمان کمدی سبک است که باز هم به گونه ای متناقض نما، به هیچ روی از عیار واقع گرایی «به والاترین معنا» که داستایفسکی آن را اساس هنر خود می دانست نمی کاهد.

برادران کارامازوف بسیار فراتر از روایت یک قتل و بازجویی و محاکمه است؛ اما پیش از هر چیز همین است. دمیتری کارامازوف «در تاریکی» درست در مرکز آن ایستاده است. مردی است شهوت پرست، تابع امیال آنی و «دارای روح شاعرانه» و فرزند نخستین ازدواج پدرش.

دو برادر ناتنی دارد که هر دو به یک اندازه در نقطه ی مقابل او قرار دارند: ایوان روشنفکر ملحد و آلیوشا نورراهب آرام. سودای عشقی که به قتل می انجامد مربوط است به رابطه ی دمیتری با دو زن؛ قربانی قتل پدرش است، فیودور پاولویچ کارامازوف آدم بی بند و بار «بدجنس و احساساتی» که «قدرت زمینی کارامازوف ها» سرزندگی معماگونه اش، را برای هر سه پسرش به ارث گذاشته است.

و اسمردیاکوف، نوکر فیودور پاولویچ، که بنابر شایعات پسر نامشروع اوست. نزاع های درون این «خانواده ی کوچک نازنین» در نیمه ی نخست رمان سخت در هم پیچ و تاب خورده است، که با همه ی پیامدهایش در نیمه ی دوم رمان گره اش باز می شود.

اندیشه ای که زوسیمای پیر بیان می کند، «هر یک از ما در برابر همه و به جای همه گناهکار است»، جلوه ای تمام در سرنوشت کارامازوف ها می یابد.