کتاب زنان شاهنامه

کتاب زنان شاهنامه

اگر شاهنامه صرفا به عنوان اثری ادبی – حماسی در نظر گرفته شود- که عمدتا چنین بوده – پس موضوع اصلی کتاب حاضر را نمی توان یکی از موضوعات مهم آن مجموعه تلقی کرد.

اگر شاهنامه را به عنوان منبع آگاهی درباره ی تاریخ و فرهنگ ایرانیان بدانیم، مساله اهمیت موضوع بی ربط خواهد بود. حتی اگر موضوع اثر حاضر به نظر از اهمیت کمتری برخوردار باشد؛ هر تحلیلی از این اثر ادبی بلند ما را به شناختی ارزشمند و در عین حال پیش بینی نشده سوق می دهد و در نتیجه به آگاهی بیشتر ما در باب موضوعات فرهنگ ایرانی کمک می کند.

از سویی بررسی شاهنامه بدون در نظر گرفتن منابع پیش از اسلام و اوایل دوره ی اسلامی ندرتا به نتایج درست می انجامد و حتی می تواند مانع از رسیدن به اهداف تحقیق شود.

بدون مقایسه ی منابع مذکور نمی توان به ارزیابی درستی از حقایق فرهنگی و تاریخی درون شاهنامه رسید.

مشهور است که فردوسی شاعر همیشه منابع در دسترس را بررسی می کرده است، اما این یافته ی حاصل از قیاس شاهنامه با دیگر منابع را نباید در تحلیلی جدید بدیهی دانست، بلکه چنانچه امکان پذیر است باید در چهارچوب هر موضوع تازه ای ارزیابی مجدد شود. چنین دیدگاهی اساس بررسی مولف را شکل می دهد که در این کتاب آمده است.

نگارنده بر آن بوده در مقدمه نقش جنس مونث در اسطوره شناسی ایران را مشخص کند تا روشن شود که این موضوع در شاهنامه نمود داشته و اگر چنین است تا چه حد بوده است.

مقدمه با داستان آفرینش مرد و زن پایان می یابد و مولف در آنجا آن را به داستان نخستین زن و در شاهنامه مرتبط می سازد. نگارنده در بخش نخست چکیده ای موجز از داستان های مهمترین زنان شاهنامه را ارائه می کند و آنها را با دیگر منابع پیش از اسلام و عهد اسلامی تا آنجا که بر مولف شناخته شده و قابل دستیابی بودند می سنجد.

نگارنده کوشیده است در پایان هر بند ویژگی های شخصیتی آنها را به اجمال بازگو کند. از آنجا که شخصیت های زنان در شاهنامه فراوان هستند و پرداختن به همه ی آنها امری ملال آور است لذا نگارنده تمام زنان اسطوره ای و البته مهمترین زنان بخش تاریخی شاهنامه را منظور داشته و آنها را بنا بر طبقه ی اجتماعی شان خواه اشراف و خواه زنان عامه تقسیم بندی نموده است.

بخش دوم کتاب نیز به بررسی جایگاه زنان در شاهنامه می پردازد و همواره منابع اسلامی و پیش از اسلام را مورد توجه قرار داده است. نگارنده به اجمال نقش، اهمیت و سرنوشت هر یک از شخصیت های زنان در ادوار مختلف زندگی شان را مانند دوران کودکی، همسری و مادر بودن در قالب خانواده و همچنین جامعه به طور کلی توصیف می کند.