کتاب سرمایه (نقد اقتصاد سیاسی – جلد 3)

کتاب سرمایه (نقد اقتصاد سیاسی – جلد 3)

دو مجلد یکم و دوم سرمایه در کلی‌ترین بیان فرایند تولید سرمایه‌دارانه و فرآیند گردش سرمایه را شرح و توضیح می‌دهند. اما در مجلد سوم سرمایه با مقولاتی روبه‌رو می‌شویم که بیان‌گر واقعیت «تجربی» روابط سرمایه‌داری‌اند؛ یعنی آن‌چه با ادراک بی‌واسطه‌مان از شیوه‌ی تولید سرمایه‌داری دریافت می‌کنیم.

مارکس در آغاز مجلد سوم می‌نویسد:

در مجلد یکم پدیده‌هایی پژوهش شدند که فرآیند تولید سرمایه‌داری را به‌خودی‌خود هم‌چون فرآیند بی‌واسطه ی تولید، برکنار از همه‌ی تأثیرات ثانوی اوضاح‌واحوال بیگانه با آن به نمایش می‌گذارند.

اما این فرآیند تولید بی‌واسطه، چرخه‌ی زندگی سرمایه را در بر نمی‌گیرد. فرایند یادشده در دنیای واقعی با فرآیند گردش تکمیل می‌شود و این موضوع پژوهش ما در مجلد دوم بود. در آن‌جا به‌ویژه سرمایه‌داری چنان‌چه در کل در نظر گرفته شود وحدت فرآیندهای تولید و گردش است.

هدف مجلد سوم صرفاً نمی‌تواند تدوین تأملاتی عام درباره‌ی وحدتِ فرایندهای تولید و گردش باشد؛ برعکس، مسأله‌ی ما کشف و ارائه‌ی شکل‌های انضمامی‌ای است که از فرآیند حرکت سرمایه به مثابه‌ی یک کل فرا می‌روند.

سرمایه‌ها در حرکت بالفعل خود در شکل‌های انضمامی معینی با هم مواجه می‌شوند؛ و هیأت سرمایه در فرآیند تولیدِ بی‌واسطه و نیز در فرآیند گردشْ تنها لحظه‌هایی خاص از این حرکت به نظر می‌رسند.

به این‌ترتیب پیکربندی‌های سرمایه، به نحوی که آن‌ها را در این مجلد بسط داده‌ایم، گام‌به‌گام به شکلی نزدیک می‌شوند که در سطح جامعه در کنشِ سرمایه‌های متفاوت بر یک‌دیگر، یعنی در رقابت و در شناخت عادیِ خود عاملان تولید، بروز می‌یابند.