کتاب کرتکه و دمنکه (کلیله و دمنه)

کتاب کرتکه و دمنکه (کلیله و دمنه)

در کتاب‌هایی از این‌دست دو ویژگی درخورد توجه‌اند: نخست، اعتبار و جایگاه متن اصلی؛ و دیگر، ویژگی‌های زبانی آن. در توضیح این دو ویژگی می‌توان گفت:
کتاب سراسرحکمتِ کَرَتَکَه و دَمَنَکَه به زبان و خطِّ سنسکریت در هندوستانِ امروز نسخه‌ها و نظیره‌هایی سیزده‌گانه و شناخته‌شده دارد که از میان آن‌ها، دانشمند و زبان‌شناسِ برجسته‌ی آمریکایی، فرانک اِجِرتون، نسخه‌ی گُجرات را اصیل‌تر دانسته، تصحیح، به انگلیسی ترجمه، و متنِ سنسکریت را آوانگاری کرده است که هر سه کار در برگردان متنِ اصلی به فارسی در دسترسِ مترجم و نثرپردازِ متن، و همواره متونِ رومیزیِ ایشان بوده‌اند.

موسیقیِ نثر کتاب نیز بهره‌مند و تابعِ زیبایی، ایجاز و استواریِ کلام فارسی است و به حرمت آن از کاربرد لغات عربی، مگر به ندرت و ناگزیر، پرهیز شده است.

در بهره‌گیری از واژگان اصیلِ فارسی نیز نگاه بر معادل‌های خوش‌آهنگ، خوش‌معنی و فهما بوده است و این، هیچ سنخیتی با نثرِ مصنوع و منسوخِ سره‌گرایانِ دشواریاب ندارد.

درضمن، بنای فهم سخن بر میانگینِ سواد عمومِ فارس‌زبانانِ پراکنده در جهان بوده است؛ با این‌همه، شیواییِ نثر کهنِ فارسی کاربرد واژگانِ به‌نسبت قدیم را نیز الزام‌آور می‌کرد؛ از این‌رو «واژه‌نامه‌ی فارسی به فارسیِ» مفصّلی نیز به پیوست تنظیم شد تا هیچ گره‌ای، حتا برای درک دانش‌آموزان سطوح میانی، ناگشوده نماند.